เมื่อตัวเลขผู้รับบริการไม่ใช่แค่รายงาน แต่คือหลักฐานเชิงประจักษ์ บ้านเสมอ สรุปบทเรียนปี 2568

ปี 2568 ที่ผ่านมา "บ้านเสมอ" โดยการดำเนินงานของมูลนิธิเพื่อสิทธิความหลากหลาย (FAIR) ไม่ใช่แค่ที่พักพิง แต่เราคือ "ด่านหน้า" ที่ยืนเผชิญกับความอยุติธรรม ร่วมรับฟังเสียงคำรามแห่งความเดือดร้อนที่ภาครัฐ "สอบตก" ในการดูแล กับ 3 กลุ่มเป้าหมายหลักที่ให้ความสำคัญ คือ ผู้มีเอชไอวี ผู้ใช้สารเสพติด และแรงงานข้ามชาติ

ผู้มารับบริการส่วนใหญ่เผชิญปัญหาที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันโดยตรง ตั้งแต่การถูกละเมิดสิทธิขั้นพื้นฐาน การเข้าไม่ถึงกระบวนการยุติธรรม ไปจนถึงคดีและข้อพิพาทจากการถูกเลือกปฏิบัติ ตลอดทั้งปี มีผู้มารับบริการบ้านเสมอทั้งสิ้น 833 ราย บริการที่ขอรับมากสุดคือ บริการด้านกฎหมาย จำนวน 589 ราย รองลงมาคือ บริการด้านสุขภาวะทางเพศ และการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด โดยสามารถจำแนกกลุ่มประชากรที่ถูก “ละเมิดสิทธิ – เลือกปฏิบัติ” ได้เป็น

• แรงงานข้ามชาติ 646 ราย รูปแบบสถานการณ์ที่เกิดขึ้นมาก คือ การถูกหักเงินนำส่งประกันสังคมแต่ไม่สามารถใช้สิทธิได้ และการถูกเบี้ยวค่าแรงอย่างไม่เป็นธรรม แม้จะมีการดำเนินการ – การประสานงานกับหน่วยงานซึ่งมีหน้าที่กำกับดูแลอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การช่วยเหลือ แต่ปัญหาก็ยังถาโถม ราวกับ คนทำงานเป็นทาสรับใช้ ไม่จำเป็นต้องให้ความสำคัญ
• ผู้ใช้สารเสพติด 46 ราย แม้กฎหมายจะมุ่งเน้นการปราบปราม จับกุม ดำเนินคดี แต่ยังคงมีคำถามสำคัญกับรูปแบบวิธีการจับกุมของผู้บังคับใช้กฎหมาย ที่ถูกรายงานว่า “ไม่เป็นธรรม” ทั้งยังแฝงความรุนแรง การบังคับให้อนาจาร และการสื่อสารปฏิบัติการลักษณะเหมารวม - ตีตรา นอกจากการให้ความช่วยเหลือทางกฎหมาย บริการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด ยังคงเป็นหนึ่งทางเลือกนโยบายที่จำเป็นต้องได้รับการสนับสนุน จากสถิติการของรับบริการที่มีมากถึง 62 ครั้งในรอบปีที่ผ่านมา
• ผู้มีเอชไอวี 12 ราย ถูกบังคับให้เปิดเผยผลเลือด รวมทั้งการปฏิเสธรับเข้าทำงาน (อัตลักาณ์ทับซ้อน ทั้งเอชไอวี / ใช้สารเสพติด 45 ราย และ กลุ่มประชาชนทั่วไป 84 ราย)

ทำไมคนถึงเลือกเดินมาหาเรา? ...สถิติเหล่านี้สะท้อนให้เห็น "ช่องว่าง" ขนาดใหญ่ที่กลไกของรัฐยังไม่สามารถเติมเต็มได้ ทั้งจากความซับซ้อนและเข้าถึงยากของกลุ่มเป้าหมาย ความไว้วางใจ สำหรับกลุ่มเป้าหมาย เพราะการเดินเข้าไปหาหน่วยงานรัฐราชการ อาจมาพร้อมความกลัว แต่สิ่งสำคัญ คือ ความไม่ครอบคลุม ซึ่งบริการของ “บ้านเสมอ” เปิดประตูรับ ทั้งการช่วยเหลือทางกฎหมาย บริการด้านสุขภาวะทางเพส และ การให้บริการด้านสุขภาพจิตโดยผู้เชี่ยวชาญ

ทำให้ บ้านเสมอ สามารถทำหน้าที่เป็น "สะพาน" เชื่อมต่อช่องว่างนี้ เพื่อให้ทุกคนที่ ถูกทำให้ชำรุด แตกร้าว เข้าถึงความยุติธรรมได้อย่างเท่าเทียม แต่เท่านั้นยังไม่เพียงพอ เพราะเรา “ไม่ยินดีที่จะเป็นเพียงสะพาน” แต่จะเป็นหูเป็นตา และเป็นปากเสียงต่อทุกการละเมิดสิทธิ - การเลือกปฏิบัติ ... ไม่ว่าผู้กระทำจะเป็นใคร หรืออำนาจจะใหญ่แค่ไหน เราจะยังยืนกรานการช่วยเหลือเชิงรุก พร้อมกับการผลักดัน “นิเวศน์ทางกฎหมาย” หรือนโยบายที่จะไม่ให้เกิดปัญหาซ้ำซาก

สำหรับก้าวต่อไปในปี พ.ศ. 2569 เราสิ่งที่อยากชวนทุกท่านติดตามจับตาร่วมกันตั้งแต่ต้นปี ได้แก่

- กรณีการสอบนักเรียนนายร้อยตำรวจ ที่ปฏิเสธรับผู้มีเอชไอวี และยังนิ่งเฉย ไร้การแก้ไขข้อกำหนด

- การจัดทำบันทึกความร่วมมือระหว่างภาคประชาสังคมกับผู้บังคับใช้กฎหมาย ในพื้นที่นำร่องกรุงเทพมหานคร เพื่อผลักดันแนวนโยบาย HARM REDUCTION กับผู้ใช้ยาเสพติด ตลอดทั้งการแก้ไข/ปรับปรุง กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติด

- สถานการณ์ละเมิดสิทธิแรงงาน โดยเฉพาะผู้ใช้สิทธิประกันสังคม

- การผลักดันกฎหมายขจัดการเลือกปฏิบัติให้เกิดขึ้น เพื่อเป็นหลักประกันว่า ทุกคนจะปลอดพ้นจากความไม่เป็นธรรม ซึ่งเกิดจากเหตุแห่งความแตกต่างหลากหลายของบุคคล

- การทำให้บริการสุขภาพ ครอบคลุม “ทุกคน” ในประเทศไทย ไม่เว้นแม้แต่แรงงานข้ามชาติ